Zgodnie z art. 118 ust. 1 ustawy z dn. 27.07.2005 r. o szkolnictwie wyższym (dalej: ustawa) nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem akademickim następuje na podstawie mianowania albo umowy o pracę. Na podstawie mianowania zatrudnia się wyłącznie nauczyciela akademickiego posiadającego tytuł naukowy profesora. Zgodnie z przepisem intertemporalnym art. 23 nowelizacji z 2011 r. (ustawa z dn. 18.03.2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw): osoba zatrudniona przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. przed 1 października 2011 r.) na podstawie mianowania albo umowy o pracę na czas nieokreślony pozostaje zatrudniona w tej samej formie stosunku pracy (ust. 1); osoba zatrudniona przed dniem wejścia w życie ustawy (tj. również przed 1 października 2011 r.) na podstawie mianowania albo umowy o pracę na czas określony pozostaje zatrudniona na dotychczasowym stanowisku do czasu upływu okresu zatrudnienia wskazanego w akcie mianowania albo w umowie o pracę (ust. 2). W związku z powyższym pozostaje, w dalszym ciągu, zatrudniona znaczna ilość adiunktów na uczelniach na podstawie mianowania. Zatrudnienie na podstawie mianowania następuje w pełnym wymiarze czasu pracy. Różnica pomiędzy tymi dwoma podstawami zatrudnienia jest bardzo istotna, albowiem do mianowania stosuje się przepisy Prawa o szkolnictwie wyższym (art. 123–127) jako przepisy podstawowe, a tylko posiłkowo stosuje się przepisy kodeksu pracy, podczas gdy w zakresie umowy o pracę podstawowe są przepisy kodeksu pracy (art. 128 ust. 1 in principio) i szerzej prawa pracy, a tylko na zasadzie wyjątku, jako lex specialis, przepisy Prawa o szkolnictwie wyższym (art. 128 ust. 1 in fine i ust. 2). W konsekwencji do mianowanych nauczycieli akademickich stosujemy w pierwszej kolejności przepisy ustawy. Ze znajdujących się ustawie, „autonomicznych” rozwiązań, warto zwrócić uwagę na możliwość korzystania przez mianowanego nauczyciela akademickiego z płatnego urlopu naukowego, o którym mowa w art. 134 ust. 1, której to możliwości nie ma zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Niestety są również regulacje o dość „surowym”, w porównaniu z przepisami kodeksu pracy, charakterze. W szczególności warto zwrócić uwagę na to, że względem mianowanego nauczyciela akademickiego nie znajduje zastosowania art. 38 kodeksu pracy przewidujący obligatoryjną konsultację związkową poprzedzającą wypowiedzenie stosunku pracy. Inaczej mówiąc pracodawca nie musi, chcąc zwolnić takiego pracownika, występować do organizacji związkowej o wyrażenie stanowiska. Potwierdził to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 grudnia 2003 r., sygn. akt I PK 114/03. Ponadto pracownicy uczelni zatrudnieni na podstawie mianowania nie podlegają ochronie z art. 41 k.p. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt II PK 171/12), tj. ochronie przed wypowiedzeniem związanej z usprawiedliwioną nieobecnością pracownika w pracy spowodowaną np. urlopem lub przebywaniem na L-4. Szczególnie ta ostatnia kwestia stanowi poważną dolegliwość dla tej grupy pracowników, albowiem w okresie dłuższej nieobecności w pracy spowodowanej chorobą pracownicy ci muszą się liczyć z możliwością „wysłania” im przez pracodawcę tradycyjną pocztą wypowiedzenia stosunku pracy. Dodatkowo nie może zejść z pola widzenia, że wszyscy nauczyciele akademiccy podlegają okresowej ocenie, w szczególności w zakresie należytego wykonywania obowiązków dydaktycznych, naukowych i organizacyjnych, oraz przestrzegania prawa autorskiego i praw pokrewnych, a także prawa własności przemysłowej (art. 132 ust. 1 ustawy). Oceny dokonuje podmiot wskazany w statucie uczelni, nie rzadziej niż raz na cztery lata lub na wniosek kierownika jednostki organizacyjnej, w której nauczyciel akademicki jest zatrudniony. Kryteria oceny oraz tryb jej dokonywania, z uwzględnieniem możliwości zasięgania opinii ekspertów spoza uczelni, określa statut (art. 132 ust. 2 ustawy). Konsekwencja otrzymania przez nauczyciela akademickiego dwóch kolejnych ocen negatywnych jest tylko jedna – rektor rozwiązuje za wypowiedzeniem stosunek pracy z takim nauczycielem (art. 124 ust. 2 ustawy). Nie ma zatem rektor jakiegokolwiek uznania w tym zakresie, niezależnie od przyczyn negatywnej oceny nauczyciela akademickiego – musi w takiej sytuacji wypowiedzieć stosunek pracy. Nie oznacza to jednak, że nauczyciel akademicki nie może zakwestionować takiego postępowania pracodawcy. Przysługuje mu w takiej sytuacji odwołanie do Sądu Pracy, który uprawniony jest do weryfikacji czy procedura dokonania oceny nauczyciela akademickiego przebiegła prawidłowo. W tym celu niezbędna jest zwłaszcza analiza przepisów wewnętrznych (statutu uczelni i innych określających przedmiotową materię) pod kątem ich właściwego zastosowania w danym przypadku. W praktyce bowiem przepisy wewnętrzne uczelni przewidują najczęściej możliwość odwołania od dokonanej oceny, przy czym procedura ta jest sformalizowana i organy odwoławcze funkcjonujące wewnątrz uczelni mają ograniczone możliwości w zakresie uwzględnienia okoliczności szczególnych dotyczących pracownika naukowego takich jak np. choroba uniemożliwiająca realizację części obowiązków pracownika np. o naukowym charakterze. Ograniczeniami tymi nie jest jednak związany Sąd Pracy.

Informujemy, że powyższy artykuł nie jest opinią ani poradą prawną i nie może służyć jako ekspertyza przed sądem, urzędem czy osobą prywatną. Proszę pamiętać, że ze względu na długość opracowania artykuł dostarcza jedynie informacji ogólnych, które w konkretnym przypadku nie mogą zastąpić porady prawnej.

Przypominamy, że osoby posiadające Ochronę Prawną CDO24 mogą zawsze, na bieżąco zasięgnąć dodatkowych informacji w departamencie prawnym CDO24 pod numerem telefonu 801 003 138. Pozostałe osoby zainteresowane posiadaniem ochrony prawnej zapraszamy do zapoznania się z ofertą CDO24 na stronie internetowej www.cdo24.pl.

Autor: Łukasz Wocławek