Alimenty od krewnych głownie są utożsamiane z alimentami przysługującymi dzieciom od rodziców. Kodeks rodzinny pozwala nam jednak domagać się alimentów również od innych krewnych w linii prostej oraz rodzeństwa. Alimenty, w określonych przypadkach, zobowiązani do alimentacji są również pasierb, macocha i ojczym.

Rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy jednak w tym przypadku od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Rodzice nie mają obowiązku ponoszenia na rzecz dziecka świadczeń alimentacyjnych jeśli:

– majątek dziecka pozwala na pokrycie kosztów jego utrzymania lub wychowania

– jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem

– jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się

Wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego poprzez pokrywanie całości lub części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Zarówno dzieci jak i rodzice, mogą w każdym momencie żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego pod warunkiem, że wystąpiła zmiana stosunków, która powoduje konieczność obniżenia lub uchylenia alimentów albo konieczność ich podwyższenia. Należy pamiętać, że na równi z dziećmi biologicznymi traktowane są dzieci adoptowane. Przesłanki żądania alimentów dzieci adoptowanych (przysposobionych) od rodziców adopcyjnych (przysposabiających) są takie same jak przy alimentacji pomiędzy rodzicami i dziećmi biologicznymi.

Obowiązek alimentacyjny pomiędzy rodzeństwem i krewnymi w linii prostej, innymi niż rodzice i dzieci jest rzadko spotykanym obowiązkiem alimentacyjnym. Przepisy określają kto w jakiej kolejności jest zobowiązany do alimentacji. Obowiązek alimentacyjny obciąża bowiem w pierwszej kolejności zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, a jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych, obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających im możliwościom zarobkowym i majątkowym. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od nie na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W stosunku do rodzeństwa zobowiązany do alimentacji może uchylić się od świadczeń alimentacyjnych, jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub jego najbliższej rodziny. Każdorazowo warunkiem otrzymania alimentów od rodzeństwa lub krewnych w linii prostej nie będących rodzicami biologicznymi lub adopcyjnymi, jest jednak popadnięcie uprawnionego w niedostatek.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy dopuszcza ponadto możliwość domagania się wzajemnych alimentów pomiędzy pasierbami a macochą i ojczymem. Uwarunkowane jest to jednak zaistnieniem ustawowych przesłanek. Dziecko (pasierb) może żądać świadczeń alimentacyjnych od męża swojej matki, nie będącego jego ojcem (ojczyma) lub od żony swojego ojca, nie będącej jego matką (macochy) jeżeli odpowiada to zasadom współżycia społecznego. Mąż matki, nie będący ojcem dziecka (ojczym) i żona ojca nie będąca matką dziecka (macocha), mogą domagać się świadczeń alimentacyjnych od dziecka (pasierba), jeżeli przyczyniali się do wychowania i utrzymania dziecka, a ich żądanie odpowiada zasadom współżycia społecznego.

Roszczenia alimentacyjne przedawniają się zawsze z upływem trzech lat. Oznacza to, że składając pozew o alimenty sąd na nasze żądanie może zasądzić je z datą wsteczną za okres sprzed wniesienia powództwa, mieszczący się jednak w granicach trzech lat przed wniesieniem pozwu. Obowiązek alimentacyjny nie jest dziedziczny. Poza obowiązkiem alimentacyjnym rodziców wobec małoletnich dzieci, w przypadku każdego obowiązku alimentacyjnego każdy  zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Ponadto, osoba która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Roszczenie to przedawnia się z upływem trzech lat.

Przepisy wprowadziły również obowiązek quasi-alimentacyjny a związany z ciążą i porodem. Mianowicie, ojciec nie będący mężem matki obowiązany jest przyczynić się w rozmiarze odpowiadającym okolicznościom do pokrycia wydatków związanych z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie porodu, a z ważnych powodów matka może żądać udziału ojca w kosztach swego utrzymania przez czas dłuższy niż trzy miesiące. Matka może żądać również pokrycia przez ojca części innych koniecznych wydatków lub szczególnych strat majątkowych powstałych wskutek ciąży lub porodu. Roszczenia powyższe przysługują matce również gdy dziecko urodziło się nieżywe i przedawniają się z upływem trzech lat od dnia porodu. Ponadto jeżeli ojcostwo mężczyzny nie będącego mężem matki zostało uwiarygodnione, matka może żądać wyłożenia przez tego mężczyznę odpowiedniej sumy pieniężnej na utrzymanie matki prze trzy miesiące przed porodem i utrzymanie dziecka trzy miesiące po porodzie. Jeżeli natomiast ojcostwo mężczyzny nie zostało ustalone dochodzenie roszczeń związanych z ojcostwem możliwe jest jedynie łącznie z dochodzeniem ustalenia ojcostwa.

Informujemy, że powyższy artykuł nie jest opinią ani poradą prawną i nie może służyć jako ekspertyza przed sądem, urzędem czy osobą prywatną. Proszę pamiętać, że ze względu na długość opracowania artykuł dostarcza jedynie informacji ogólnych, które w konkretnym przypadku nie mogą zastąpić porady prawnej.

Proszę pamiętać, że osoby posiadające Ochronę Prawną CDO24 zawsze mogą zasięgnąć dodatkowych informacji w departamencie prawnym CDO24 pod numerem telefonu 801 003 138 (lub 32 44 57 822).

Autor: Karol Ciszek