Co do zasady, zgodnie z art. 61 § 1 zd. 1 k.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Wyżej wskazany Przepis był wielokrotnie komentowany i rozważany w literaturze prawniczej. Nie budzi więc wątpliwości sytuacja, w której następuje złożenie bezpośrednio danego oświadczenia woli jednej osoby drugiej. Wątpliwości powstają jednak w przypadkach, gdy oświadczenie nie od razu lub w ogóle nie dociera do adresata. Przykładem jest nadanie listu w placówce pocztowej, która to przesyłka nie zostaje odebrana przez adresata.Ustawodawca nie zawarł bowiem w Kodeksie cywilnym lub Kodeksie postępowania cywilnego dyspozycji wskazującej kiedy można uznać takie doręczenie za skuteczne. Wyraźnie należy w tym miejscu podkreślić, iż zapisy Kodeksu postępowania cywilnego w art. 139 zawierające przesłanki uznania doręczenia przesyłki za skuteczne dotyczą wyłącznie doręczenia pisma sądowego. Nie odnoszą się one więc wobec pism będących pismami innymi niż pisma sądowe, a więc oświadczeń woli składanych poza postępowaniem sądowym. Nie korzystają więc z domniemania zawartego w art. 139 § 1 k.p.c. m.in. oświadczenia o zawarciu umowy cywilnoprawnej, czy też rozwiązania umowy o pracę przez pracodawcę. Zgodnie bowiem z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego „oświadczenie woli zakładu pracy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia jest złożone pracownikowi z chwilą, gdy doszło do niego w taki sposób, że mógł się zapoznać z jego treścią, chociaż tego nie uczynił (art. 61 k.c w związku z art. 300 k.p.)” (tak: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 1995 r. sygn. akt I PRN 2/95).

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, iż ustawodawca nie zawarł w przepisach powszechnie obowiązujących dyspozycji dotyczącej chwili złożenia oświadczenia woli w przypadku niemożności doręczenia pisma w sposób właściwy lub zastępczy. Istotnym jest jednak fakt, iż Sąd Najwyższy dokonał wykładni art. 61 k.c. w związku ze stanem faktycznym, gdy nastąpiła niemożność doręczenia adresatowi oświadczenia woli w sposób właściwy lub zastępczy. Innymi słowy oświadczenie woli zostało wysłane listem poleconym, ale adresat nie odbiera przedmiotowego listu. W przypadku wystąpienia w/w sytuacji, Sąd Najwyższy w Wyroku z dnia 15 stycznia 1990 r., sygn. akt I CR 1410/89 stwierdził, iż: „jeżeli treść oświadczenia woli składanego innej osobie zawarta jest w piśmie przesłanym pocztą, a przesyłka – wobec niemożności doręczenia – pozostawiona zostanie w urzędzie pocztowym z powiadomieniem o niej adresata, dojście oświadczenia do wiadomości tej osoby w rozumieniu art. 61 k.c. następuje z chwilą doręczenia pisma w dniu przyjętym analogicznie do daty doręczenia pisma sądowego w trybie art. 139 § 1 k.p.c.”

W tym miejscu należy wyjaśnić, iż datą doręczenia pisma sądowego w wypadkach przewidzianych w art. 139 § 1 i 2 k.p.c. jest  data odebrania pisma przez adresata w oddawczym urzędzie pocztowym, jeżeli odbiór nastąpił w ciągu 7 dni od dnia następnego po złożeniu pisma w tym urzędzie lub data, w której upłynął termin do odbioru złożonego pisma w oddawczym urzędzie pocztowym, jeżeli przed upływem tego terminu adresat nie zgłosił się po odbiór (tak: Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 1971 r., sygn. akt III CZP 10/71). Jeżeli w tym czasie adresat nie odbierze pisma, czynność zawiadomienia podlega powtórzeniu. Po dokonaniu powtórnego awizowania uznaje się, iż doręczenie jest skuteczne. Dwukrotne awizowanie przesyłki stanowi wystarczające spełnienie wymagań dotyczących doręczania pism sądowych przez pocztę, zapewniając realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu (tak: Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt II UZ 20/09, niepubl.). W konsekwencji powyższego, w myśl wykładni Sądu Najwyższego zawartej w Wyroku z dnia 15 stycznia 1990 r., sygn. akt I CR 1410/89, złożenie oświadczenia woli będzie skuteczne pomimo nieodebrania przesyłki przez adresata wraz z upływem ostatniego dnia drugiej awizacji listu poleconego.

Powyższa wykładnia Sądu Najwyższego doznała jednak znaczącej ewolucji, i zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 19 lipca 2012 r., sygn. akt II PK 57/12, stwierdzono, iż pozostawienia pisma w placówce pocztowej z jednoczesnym poinformowaniem przez tzw. awizo o możliwości podjęcia przesyłki, za datę złożenia oświadczenia w ujęciu prawa materialnego należy, uznać dzień, w którym nastąpiła pierwsza próba doręczenia pod właściwym adresem, potwierdzona pozostawieniem odpowiedniej informacji dla adresata.

Powyższe powoduje, iż upływ terminu 7 dni od daty doręczenia pierwszego awizo adresatowi powoduje, iż następuje skuteczne doręczenie pisma zawierającego oświadczenie woli na etapie pozasądowym, co w konsekwencji ma doniosłe znaczenie dla biegu ewentualnych dalszych terminów. Przykładowo moment uznania za doręczone pismo pracodawcy w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy będzie wpływało na rozpoczęcie biegu terminu do ewentualnego złożenia powództwa o uznanie rozwiązania stosunku pracy za bezskuteczne.

Podsumowując powyższe, należy wskazać, iż ustawodawca nie zawarł w Kodeksie cywilnym lub Kodeksie postępowania cywilnego dyspozycji wskazującej kiedy można uznać za złożone oświadczenie woli za skuteczne w przypadku niemożności doręczenia listu poleconego adresatowi. Aktualna wykładnia sądowa stanowi, że upływ terminu siedmiu dni od daty doręczenia pierwszego awizo adresatowi powoduje, iż już wówczas następuje skuteczne doręczenie pisma zawierającego oświadczenie woli. Należy jednak każdorazowo dokonać analizy orzecznictwa w tymże zakresie, gdyż jak zostało wskazane powyższej, orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym aspekcie podlega stałym zmianom, co powoduje, iż konieczne jest badanie tychże zmian w judykaturze. Zważywszy bowiem na fakt, iż orzecznictwo w wyżej wskazanym zakresie ulegało zmianie w okresie ostatnich lat, nie można wykluczać sytuacji, iż stanowisko sądów znów ulegnie ewolucji i zostanie przyjęta inna wykładnia sądowa zapisu art. 61 § 1 zd. 1 k.c.

Informujemy, że powyższy artykuł nie jest opinią ani poradą prawną i nie może służyć jako ekspertyza przed sądem, urzędem czy osobą prywatną. Proszę pamiętać, że ze względu na długość opracowania artykuł dostarcza jedynie informacji ogólnych, które w konkretnym przypadku nie mogą zastąpić porady prawnej.

Przypominamy, że osoby posiadające Ochronę Prawną CDO24 mogą zawsze, na bieżąco zasięgnąć dodatkowych informacji w departamencie prawnym CDO24 pod numerem telefonu 801 003 138. Pozostałe osoby zainteresowane posiadaniem ochrony prawnej zapraszamy do zapoznania się z ofertą CDO24 na stronie internetowej www.cdo24.pl.

Autor: Bartosz Duda